چرا نوجوانان به مصرف ماریجوانا (گل یا وید) گرایش پیدا میکنند؟ بررسی علمی، روانشناختی و هشدارهای مهم برای والدین
مقدمه
مصرف ماریجوانا (Cannabis) که با نامهایی مانند گل، علف، وید یا ماریجوانا شناخته میشود، در سالهای اخیر در میان نوجوانان افزایش قابل توجهی داشته است. در حالی که در برخی کشورها مصرف محدود آن قانونی شده، این مسئله باعث شکلگیری برداشتهای نادرست درباره بیخطر بودن این ماده شده است؛ برداشتی که بهویژه برای مغز در حال رشد نوجوانان میتواند پیامدهای جدی و گاه برگشتناپذیر داشته باشد.
مطالعات علوم اعصاب و روانشناسی رشد نشان میدهد که مصرف ماریجوانا در سنین نوجوانی با اختلال در رشد مغز، افزایش ریسک اختلالات روانی و کاهش عملکرد تحصیلی و اجتماعی همراه است.
آیا ماریجوانا برای نوجوانان بیخطر است؟
خیر. برخلاف تبلیغات گسترده در شبکههای اجتماعی، ماریجوانا مادهای اعتیادآور و بالقوه آسیبزا برای نوجوانان است.
بر اساس گزارش National Institute on Drug Abuse (NIDA):
- حدود ۱ نفر از هر ۶ نوجوان که مصرف ماریجوانا را آغاز میکند، دچار اختلال مصرف میشود.
- مصرف زودهنگام با کاهش حافظه، تمرکز و توان تصمیمگیری همراه است.
- THC (ماده فعال ماریجوانا) میتواند تا هفتهها در بدن باقی بماند.
پنج دلیل اصلی گرایش نوجوانان به مصرف ماریجوانا
1️⃣ کنجکاوی و تجربهجویی نوجوانانه
کنجکاوی یکی از ویژگیهای طبیعی دوران نوجوانی است. بسیاری از نوجوانان مصرف گل را با این پرسش آغاز میکنند:
> «میخوام ببینم چه حسی داره؟»
اما تحقیقات نوروسایکولوژی نشان میدهد که مغز نوجوان هنوز در مرحله تکامل است و مصرف مواد میتواند مدارهای تصمیمگیری و کنترل تکانه را مختل کند. برخی آسیبها در این مرحله، کاملاً برگشتپذیر نیستند.
2️⃣ فشار همسالان و نیاز به تعلق
نیاز به پذیرفته شدن در گروه همسالان یکی از قویترین عوامل تصمیمگیری در نوجوانان است.
مطالعات طولی نشان دادهاند:
حدود ۲۹٪ نوجوانان دلیل مصرف ماریجوانا را «مصرف دوستان» عنوان کردهاند.
فشار غیرمستقیم همسالان میتواند قضاوت نوجوان را تضعیف کند، حتی اگر آگاه به خطرات باشد.
3️⃣ فرار از کسالت، بیحوصلگی و خلأ هیجانی
طبق پژوهشهای منتشرشده در Journal of Substance Abuse:
نزدیک به یکسوم نوجوانان از ماریجوانا برای مقابله با کسالت استفاده میکنند.
در حالی که راهکارهای سالمتری مانند ورزش، هنر، موسیقی و یادگیری مهارتهای جدید میتوانند تنظیم هیجانی سالم را تقویت کنند، مصرف مواد تنها یک تسکین موقتی و پرخطر ایجاد میکند.
4️⃣ خوددرمانی برای مشکلات روانی
حدود ۲۰٪ نوجوانان دارای یک اختلال روانی قابل تشخیص هستند و نزدیک به ۳۰٪ علائم افسردگی را تجربه میکنند.
بسیاری از نوجوانان برای کاهش اضطراب، غم یا فشار روانی به مصرف گل روی میآورند، اما:
- خوددرمانی با مواد میتواند علائم را تشدید کند.
- خطر ابتلا به اختلال مصرف مواد و فوبیای اجتماعی افزایش مییابد.
- درمان مؤثر تنها از مسیر رواندرمانی حرفهای امکانپذیر است.
5️⃣ جستجوی لذت و حالت چتی
اگرچه برخی نوجوانان مصرف گل یا وید را «تفریحی» میدانند، اما تحقیقات نشان میدهد مصرف ماریجوانا با این پیامدها همراه است:
- اختلال در حافظه و توجه
- کاهش قضاوت و تصمیمگیری
- افزایش اضطراب، پانیک و پرخاشگری
- افزایش ضربان قلب و مشکلات قلبی-تنفسی
عوارض کوتاهمدت و بلندمدت مصرف ماریجوانا
اثرات کوتاهمدت
- قرمزی چشم و خشکی دهان
- خوابآلودگی و کاهش هماهنگی
- افزایش اشتها (Munchies) – کره خوری – کره کردن
- اضطراب یا حملات پانیک یا بیقراری
اثرات بلندمدت
- اختلال در رشد مغز نوجوان
- افزایش خطر افسردگی و اضطراب مزمن
- کاهش عملکرد تحصیلی
- افزایش احتمال وابستگی
- افزایش ریسک بیماریهای قلبی-ریوی
علائم شایع سوءمصرف ماریجوانا در نوجوانان
- افت تمرکز و حافظه
- بیانگیزگی و بیتفاوتی
- تغییر الگوی خواب
- افت عملکرد تحصیلی
- کنارهگیری اجتماعی
- واکنشهای کند و اختلال هماهنگی
نقش والدین و اهمیت رواندرمانی
والدین به جای تمرکز صرف بر منع و تنبیه، باید به علتهای زیرین مصرف توجه کنند و گفتوگوی همدلانه برقرار کنند
در صورت نیاز از روانشناس یا رواندرمانگر متخصص نوجوان کمک بگیرند.
در شرایط پرتنش اجتماعی و روانی امروز، حمایت حرفهای میتواند نقش کلیدی در پیشگیری و درمان داشته باشد.
❓ سوالات متداول (FAQ)
- آیا مصرف گل در نوجوانان اعتیادآور است؟
بله. حدود یکششم نوجوانانی که مصرف را شروع میکنند دچار اختلال مصرف میشوند.
- آیا ماریجوانا باعث افسردگی میشود؟
مصرف میتواند علائم افسردگی و اضطراب را تشدید کرده و خطر ابتلا را افزایش دهد.
- بهترین راه برخورد والدین چیست؟
گفتوگوی بدون قضاوت، شناسایی علتها و مراجعه به روانشناس متخصص نوجوان.
- آیا ترک گل یا وید یا ماریجوانا بدون درمان ممکن است؟
در برخی موارد بله، اما در بسیاری از نوجوانان بدون حمایت حرفهای احتمال عود بالاست.
✨ جمعبندی
ماریجوانا برای مغز در حال رشد نوجوان بیخطر نیست. آگاهی علمی، ارتباط سالم والد–فرزند و استفاده از رواندرمانی تخصصی، مؤثرترین راههای پیشگیری و درمان هستند.
—
📚 منابع علمی (References)
1. National Institute on Drug Abuse (NIDA). Marijuana and Adolescents.
2. Volkow ND et al. Effects of Cannabis Use on Human Behavior, Including Cognition, Motivation, and Psychosis. N Engl J Med.
3. American Academy of Pediatrics. The Impact of Marijuana Policies on Youth.
4. Silins E et al. Young adult sequelae of adolescent cannabis use. The Lancet Psychiatry.
5. Copeland J, Swift W. Cannabis use disorder. CNS Drugs.
این مقاله توسط روانشناس و بر اساس منابع علمی معتبر روانشناسی و علوم اعصاب تهیه شده است.
